روانشناسی کودک

تربیت و سلامت کودک

شناخت کودک از دیدگاه روانشناسی

۳۹ بازديد

 

شناخت صحیح و کامل کودکان اساسی ترین شرط در موفقیت در تربیت و اموزش کودک است .انسان در هر دورهای از رشد دنیای مخصوص به خود را دارد ، یعنی به تناسب رشد فکری و عاطفی خیان پیرامون خود را به گونه ای خاص می شناسد. به همین علت است که با افزایش سن و تحصیلات و تجربه همه ی افراد نسبت به ادراکات و پندارهای گذشته خود با نظری انتقادی نگاه می کنند و گاه برخی افکار و باورهای خود را انتقادی می خوانند ، بنابراین در هر دورهای از سن باید محرک ها و موجودات و خصو صیات محیط را در حد فهم کودک به او شناساند و هدف مهمی که در کودکستان در این زمینه وجود دارد این است که موضوعات اموزشی و اجتماعی و طبیعی که برای رشد عقلی و جسمی کودک کودکان انتخاب میشوند اولا ساده ثانیا قابل مشاهده و تجربه و ثالثا دارای اطلاعات و روابط درست از نظر علمی باشد . به این دلیل از کودکستان انتظار نیست که معلومات و اطلاعات علمی وسیعی به کودکان بدهد اما این انتظار وجود دارد که انچه را میاموزد از نظر علمی درست و منطقی باشد .

ویژگیهای کودکان مخصوصا در جنبه های ذهنی و عقلانی و عاطفی و نیز محدودیت در تجربیا ت زندگی حاکی از عدم برخورداری انان از رشد و توان ذهنی و عقلانی در حد بزرگسالان است و از سوی دیگر بر خصوصیات شدید عاطفی و احساسی و تاثیر پذیری مخصوص این گروه سنی اشاره دارد . غلبه عواطف بر جنبه های عقلانی اکثرا موجب ان میشود که کودک بخصوص در مرحله پیش دبستانی از طریق بازی و فعالیت های هنری اسانتر و سریع تر جذب برنامه های اموزشی میشود و پرورش وی با موفقیت بیشتری امکان پذیر باشد .

ضمن اینکه دراین گونه فعالیت ها کودکان از ازادی عمل و تفریح و تنوع لازم بهرهمند میشوند و اینگونه فعالیت ها برای انها جذابیت و گیرایی بیشتری دارند . با شرکت دادن بچه ها در کارهای جمعی و تشویق انها به کمک و همیاری می توان محبت متقابل میان انها بوجود اورد .

وجود خصایصی چون تخلیل و خیال پردازی و خصوصیات برجسته عاطفی در دوران کودکی حاکی از تناسب هر چه بیشتر زبان هنر با زبان و گرایشات طبیعت این گروه سنی دارد .برخی از این خصوصیت ها عبارتند از :

الف-کنجکاوی:

میل به جستجو گری و شناخت پدیده های اطراف از همان دوران کودکی در انسان مشهود است . این حس سبب سوالات پی در پی کودک میشود و انگیزه های لازم جهت دقت در دیدن و شنیدن مطالب تازه فراهم میشود و استقبال انان را از موارد گوناگون و خواندنی و ذاستانهای علمی و ماجراجویی را موجب میشود.

ب- بازی:

بازی به عنوان یکی از بارزترین خصوصیات کودکان مطرح میشود.بازی های کودکان به صورت متنوع انجام میشود و همگام با رشد کودک با تاثیر پذیری از رغبت ها و نیازهای وی در هر مرحله اشکال و خصو صیات تازه ای می یابد . در سنین زیر ۶ سال که سنین قبل از دبستان افراد نامیده میشود گرچه کودک در میان جمع بازی میکند ولی از تامل انها بهره مند نیست .به تدریج به مقتضای رشد و خصایص و نیاز های جمعی خود در بازی هایش از قواعد جمع پیروی میکند .

مواد مهم و اصلی برای بازی کودکان عبارتند از فضای وسیع ووقت کافی و مناسب تا بتواند بنا به سلیقه و توانایی و میل خود از انها استفاده کند . کودکان از میان فعالیت ها انهایی را بر میگزینند که بیشتر مطابق نیازشان باشد .از جمله وسایلی که در علاقه و فکر خلاق کودکان بسیار با اهمیت است میتوان گل رس – مداد رنگی- وسایل نقاشی –معماها را نام برد.

سه چرخه – اسکیت – تاب و زمینی که بتوانند در ان بیل بزنند و خانه سازی کنند بیش از هر چیز کودکان را به فعالیت های عضلانی و حرکت های سریع تشویق میکند .در واقع وسایلی مانند بیلچه ،شن کش،جارو و اسباب نجاری و کشاورزی که بوسیله ان بتوانند عملا کار کنند خیلی بهتر و موثرتر از اسباب بازی های گران قیمت و به ظاهر زیبایی هستند که نتوان با انها کاری انجام داد.

ج- تخیل:




کو دکان دنیای تخیلی خود را دارند بسیاری از ایشان در طبقات سنی زیر۷ سال دنیا را ان طور تجسم می کنند که باید باشد نه ان که هست و همین امر باعث می شود محیط طراحی برای کودکان ان فضایی نباشد که معمار بدون شناخت ان را طراحی میکند.

به طور کلی از خصوصیات بارز دنیای کودکان تخیل و خیال پردازی انها است که به گونه ها و اشکال گوناگون صورت میگیرد چنانچه زندگی کودکان بین تخیل و واقعیت نوسان دارد .

نقش تخیل در دنیای کودک را میتوان در بازی های نمایشی انها بخوبی مشاهده کرد که از حدود۵ /۱ سالگی اغاز و تا سالها بعد ادامه می یابد .

در نتیجه پرورش تخیل در کودکان در رشد ذهنی و پرورشی و قدرت خلاقیت واستعدادهای هنری و علمی اهمیت زیادی دارد و در حل مسایل و مشکلات و انجام فعالیت های ابتکاری و ابداعات گوناگون موثر واقع می گردد.

 

حوزه های روانشناسی کودک

۳۸ بازديد

روانشناسی کودک چیست؟

روانشناسی کودک شاخه‌ای از علم روانشناسی است که رشد روانی کودکان را چه در سطح خودآگاه و چه در سطح ناخودآگاه مورد بررسی قرار می‌دهد.  پژوهشگران در این علم نحوه تعامل برقرار کردن کودکان با والدین و جهان پیرامون را مورد مشاهده قرار می‌دهند تا بتوانند به درک بهتری از دنیای درونی کودکان دست یابند.

چرا روانشناسی کودک اهمیت دارد ؟ اهداف روانشناسی کودک چیست ؟

هرکس دوست دارد که رشد سالم را در کودک خود مشاهده کند اما گاهی اوقات نمی توان طبیعی بودن و یا غیر طبیعی بودن رفتار کودک را متوجه شد و روانشناسان کودک به ما کمک می کنند تا این تفاوت را بفهمیم .

فهم الگو های رفتاری طبیعی و غیر طبیعی کودک به والدین کمک می کند تا ارتباط برقرار کردن بهتر، یاد دادن بهتر مسائل برای مدیریت احساسات آن ها را بفهمند و به پیشرفت بیشتر کودک خود در مراحل مختلف زندگی کمک کنند .

کاربرد روانشناسی کودک در زندگی واقعی

روانشناسی کودک با مشخص کردن نیازهای کودک در هر دوره سنی و بحران‌های مرتبط با آن به پدر و مادرها کمک می‌کند تا بتوانند رفتار نرمال و غیر نرمال را از یکدیگر تفکیک کنند و به این ترتیب اگر کودک با مشکل خاصی مواجه است زودتر برای بهبود آن اقدام نمایند. تفکیک الگوهای رفتاری نرمال و غیرنرمال از یکدیگر به والدین کمک می‌کند تا بتوانند ارتباطات مؤثرتری با فرزند خود برقرار کنند و در همین راستا سبک‌های دلبستگی و فرزندپروری سالم‌تری را پرورش دهند.

در صورتی که فرزندتان به اختلال رشدی خاصی نظیر بیش فعالی مبتلا باشد، روانشناسان کودک می‌توانند در تشخیص و درمان این اختلالات به شما کمک کنند. جلسات مشاوره در این حوزه می‌تواند به صورت فردی و فقط با حضور کودک انجام شود و یا به صورت جلسات خانوادگی با حضور والدین باشد.

 

حوزه‌های مختلف مرتبط با روانشناسی کودک

روانشناسی کودک علمی میان رشته‌ایست و اغلب مطالعات چندگانه و گوناگونی در حوزه‌های مختلف رشدی به عمل می‌آورد که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها پرداخته‌ایم.

رشد جسمانی

مطالعات مربوط به رشد جسمانی به پیش بینی سلسله مراتب تغییرات فیزیکی در کودک می‌پردازد و به والدین کمک می‌کند تا بدانند فرزندشان در هر بازه زمانی قادر به انجام چه کارهایی خواهد بود. برای مثال شما بر اساس مطالعاتی که در این زمینه انجام شده است می‌توانید حدس بزنید که کودکتان چه زمانی می‌تواند گردن خود را نگه دارد و یا چه زمانی می‌تواند چهار دست و پا راه برود و بنشیند.

به این ترتیب روانشناس کودک در کنار پزشک می‌تواند به شما کمک کند تا روند رشد جسمانی فرزندتان را با دقت بیشتری زیر نظر بگیرید و از نرمال بودن وضعیت او اطمینان حاصل نمایید. تأخیرهای اساسی در این زمینه می‌تواند نشان از عقب ماندگی‌های جسمی و ذهنی جدی باشند که هرچقدر زودتر به آن‌ها پرداخته شود پیامدها و آسیب‌های آن‌ها امکان پیشگیری بیشتری خواهند داشت.

رشد شناختی

امروزه پژوهشگران به درک نوینی از رشد شناختی کودکان رسیده‌اند. آن‌ها دریافته‌اند که حتی نوزادان نیز نسبت به محیط خود آگاهی و علاقه‌مندی دارند و پیش از اینکه قادر به صحبت کردن باشند توانایی درک وقایع پیرامون خود را پیدا می‌کنند.

روانشناسان کودک در حوزه رشد شناختی به توانایی‌های تفکر کودکان می‌پردازند و قابلیت‌های مختلف آن‌ها را در این زمینه می‌آزمایند. آن‌ها در این پژوهش‌ها اغلب یادگیری زبان، توانایی حل مسئله، تصمیم‌گیری، حافظه، قوه تخیل و نحوه استدلال کودک را مورد بررسی قرار می‌دهند.

رشد هیجانی و اجتماعی

رشد هیجانی و اجتماعی دو مقوله بسیار در هم تنیده هستند. رشد هیجانی به نحوه تجربه، درک و ابراز عواطف مربوط می‌شود. کودکان در سنین پایین‌تر تنها به عواطف پایه و اساسی دسترسی دارند و از طریق احساساتی نظیر خشم، غم و شادی هیجانات خود را بروز می‌دهند. اما به مرور زمان رشد هیجانی در آن‌ها باعث می‌شود که بتوانند هیجانات پیچیده‌تری را پرورش داده و احساساتی نظیر نفرت، حسادت و... را نیز تجربه کنند. رشد هیجانی همچنین مهارت و توانایی کودک برای درک احساسات دیگران  یا همان همدلی را نیز شامل می‌شود.

از آنجایی که کودکان آگاهی کمی در مورد هیجانات خود دارند و هنوز به خودتنظیمی کافی در این زمینه دست نیافته‌اند آگاهی دادن به آن‌ها در مورد انواع احساسات و نحوه کنترل آن‌ها از همان سنین پایین به کودکان در سلامت هیجانی کمک بسیاری می‌کند و احتمال ابتلا به مشکلات هیجانی در سنین بالاتر را نیز کاهش می‌دهد. از طرفی روشی که افراد برای درک، احساس و ابراز هیجانات خود دارند (رشد هیجانی) تأثیر مستقیمی بر تعاملات آن‌ها با دیگران (رشد اجتماعی) می‌گذارد.

روانشناسی کودک در مبحث رشد اجتماعی بیش از هر چیز به ارزش‌ها، آگاهی‌ها و مهارت‌های لازم برای برقراری ارتباط با دیگران اشاره دارد. هرچقدر که فرد در دوره کودکی بتواند تعاملات سازنده‌تری با محیط خود داشته باشد در آینده نیز می‌تواند مهارت‌های اجتماعی بالاتری را پرورش دهد و دوستی‌های رشد یافته تری را تجربه کند.

حال این روانشناسی کودک را می توان در فضاهای مختلفی بررسی کرد که در ادامه مقاله به آن ها اشاره می کنیم :