اهمیت قصه گویی برای کودکان در سنین پایین

۲۰ بازديد



یکی از رایج‌ترین راه‌های انتقال تجربه،قصه گویی است که نقش مهمی در تعلیم و تربیت کودکان دارد و سبب ارتقای بهداشت روانی آنها می‌شود

 

قصه‌گویی قدمتی چندین هزاره ساله دارد به طوری‌که نیاکان ما در روزگاران قدیم نکات آموزشی، آداب و رسومشان را در شب‌نشینی‌های خود از طریق قصه‌ها از نسلی به نسلی دیگر منتقل می‌کردند، اما امروزه به دنبال دسترسی بیشتر و راحت‌تر والدین به فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، پخش قصه‌های صوتی برای کودکان، وجود انیمیشن‌های مختلف که قصه‌های گوناگون را روایت می‌کنند و مشغله زیاد والدین، قصه‌گویی برای کودکان نسبت به گذشته کم رنگ‌تر شده است.این در حالی است که اگر والدین نسبت به فواید قصه‌گویی برای کودکان آگاه باشند و بدانند این کار چقدر برای کودکان و حتی خود والدین لذت‌بخش است، شاید این امر را جدی‌تر بگیرند.

 

تاثیر قصه‌ها در آموزش ارزش‌ها و مهارت‌های زندگی به کودکان

نازنین دسترنج، کارشناس ارشد مشاوره خانواده و مشاور و درمانگر کودک در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان درباره تاثیر قصه‌ها در آموزش ارزش‌ها و مهارت‌های زندگی به کودکان اظهار کرد: والدین امروزی می‌توانند ارزش‌ها و مهارت‌های زندگی مانند قدرت نه گفتن و مدیریت خشم را به شکل غیر مستقیم در قالب قصه‌ها به فرزندانشان آموزش بدهند. درمانگران و مشاوران هم از قصه‌ها کمک می‌گیرند تا بسیاری از مشکلات رفتاری و اختلالات کودکان را برطرف کنند. نکته اصلی که باید در قصه‌گویی به آن توجه کرد، این است که قصه‌ها باید جذاب باشند؛ به‌طوری‌که کودکان از شنیدن آنها لذت ببرند. از فواید قصه‌گویی می‌توان به رشد ذهنی و عاطفی کودکان اشاره کرد.

 

قصه‌گویی را از چه سنی برای کودک آغاز کنیم؟

دسترنج بیان کرد: قصه‌گویی را می‌توان از دوران نوزادی و حتی جنینی آغاز کرد البته ممکن است که نوزاد یا جنین محتوای قصه را متوجه نشود، ولی با آهنگ صدای مادر احساس آرامش می‌کند و از همان زمان با قصه‌ها و داستان‌ها آشنا می‌شود. قصه‌گویی همچنین ارتباط مثبت بین مادر و فرزند را تقویت می‌کند. مادران به مرور زمان و هنگامی که کودکشان به سن سه تا چهار سالگی می‌رسد، می‌توانند قصه‌های متنوع‌تری را برای فرزندشان بگویند و زمان بیشتری را به قصه‌گویی اختصاص دهند.

 

 

 

 

قصه‌ها باید متناسب با سن کودکان باشند

مهشید فکری روانشناس کودک و نوجوان درباره قدمت قصه‌گویی اظهار کرد: قصه‌گویی از زمانی‌که بشر پا به عرصه حیات گذاشته، وجود داشته است. از روزگاران قدیم، افراد مفاهیم مختلف را در قالب قصه آموزش می‌دادند و این قصه‌ها از نسلی به نسل دیگر انتقال پیدا کرده است؛ به طوری که ما هم امروزه این داستان‌ها را برای فرزندانمان تعریف می‌کنیم.او بیان کرد: قصه‌ها باید جذاب و متناسب با سن کودکان باشند، زیرا کودکان بر اساس داستان‌ها رفتار می‌کنند. قصه‌ها باور‌هایی قوی را در آنها ایجاد می‌کنند که برای پی بردن این موضوع باید به عملکرد ضمیر ناخودآگاه توجه شود. ضمیر ناخودآگاه، اطلاعات غیرمستقیم را دقیق‌تر دریافت کرده و برای آنها برنامه‌ریزی و بر اساس آنها رفتار می‌کند. این روانشناس کودک و نوجوان افزود: قصه‌ها به شکل غیر مستقیم مفاهیم مختلف را منتقل می‌کنند، بنابراین پیام‌های داستان‌ها بهتر بر ضمیر ناخودآگاه قرار می‌گیرند. والدین با آگاهی از مشکلات فرزندشان، قصه‌ای را برای کودکشان تعریف می‌کنند که بتوانند مشکل او را در قالب پیام در قصه بگنجانند، بنابراین کودک متوجه می‌شود که تنها نیست و ندانسته‌های والدین را از خود برای آنها بیان می‌کند.فکری تاکید کرد: کودکانی که سطح شناختی بالایی ندارند، پیام داستان را دریافت نمی‌کنند و تنها شکل ظاهری قصه را می‌بینند. برای مثال اگر برای کودکی داستان دندان پوسیده و کِرم خورده را تعریف کنیم، کودکی که سطح شناختی پایینی دارد، جلوی آینه در میان دندان‌هایش، کِرم و خانه‌اش را جست‌وجو می‌کند، ولی کودکی که سطح شناختی بالایی دارد، پیام قصه را دریافت می‌کند، بنابراین متوجه می‌شود که باید پس از مصرف هر وعده غذایی دندان‌هایش را مسواک بزند.او تصریح کرد: از فواید قصه‌گویی می‌توان به ایجاد الگو‌های مثبت و موثر برای سالم زیستن و ارتقای بهداشت روانی کودک است. در فرآیند رشد، کودک با شنیدن داستان‌های مختلف تلاش کرده تا مشکلاتش را به راحتی حل کند و با خیال پردازی زندگی رویایی را برای خود می‌سازد سپس سعی کرده تا در آینده به چنین زندگی دست پیدا کند، بنابراین والدین باید قصه‌هایی را برای فرزندشان تعریف کرده که محتوایی ارزشمند داشته باشند.این روانشناس کودک و نوجوان درباره شخصیت انسان‌ها گفت: به طور کلی شخصیت انسان‌ها کمال‌طلب است، بنابراین اگر قهرمان داستان کودک شخصیتی برتر داشته باشد، کودک الگوبرداری می‌کند برای مثال کودک به والدینش احترام گذاشته یا به دیگران کمک می‌کند.

 

چگونه قصه‌ها بر قلمروهای کودک اثر می‌گذارند؟

فکری اظهار کرد: قصه‌ها می‌توانند بر چهار قلمرو کودک (قلمرو شناختی، عاطفی، بین فردی و شخصی) اثر بگذارند. کودک از طریق قلمرو شناختی، دنیای اطرافش را می‌شناسد و متوجه می‌شود در جامعه انسان‌هایی بد وجود دارند که به آنها نباید اعتماد کند، بنابراین قلمرو شناختی تفکر نقاد کودک را تقویت کرده و موجب می‌شود در مواجهه با مشکلاتش عملکردی بهتر داشته باشد تا مورد سوء استفاده قرار نگیرد.او بیان کرد: قصه‌گویی در پالایش عاطفی و هیجانی موثر است، بنابراین کودک به محبت بیشتر و عشق ورزیدن دعوت می‌شود. کودکانی که قصه‌های زیادی شنیده‌اند، به طور معمول نسبت به بقیه هم‌سالان خود عاطفی‌تر هستند. به طور کلی ۶ سال نخست زندگی نقشی مهم در آینده کودک دارد.این روانشناس کودک و نوجوان افزود: قصه‌گویی مهارت ارتباط موثر کودک را تقویت کرده، بنابراین او به راحتی با دیگران ارتباط برقرار می‌کند و اجتماعی‌تر می‌شود.فکری تاکید کرد: قصه‌گویی شخصیت کودک را شکل می‌دهد و بینش و بصیرت او را افزایش می‌دهد، بنابراین کودک زندگی و مشکلاتش را بهتر درک می‌کند.او یادآوری کرد: قصه‌ها باید متناسب با سن کودک باشند؛ برای مثال کتاب خردسالان باید پر از تصاویر رنگی بوده و نوشته‌های کمی داشته باشد، زیرا برای آموزش و تقویت خلاقیت تصاویر از کلمات موثرتر هستند؛ محتوای کتاب باید جدید و پُر از خلاقیت بوده تا برای کودک جذاب باشد؛ شخصیت‌های داستان باید به خوبی معرفی شوند و اگر هدف از قصه، حل کردن مشکل کودک است، باید مشکلات شخصیت اصلی داستان همانند مسائل کودک باشد. اطلاعات اولیه قصه باید مختصر و مفید بوده، اطلاعات اضافی کودک را خسته می‌کند و علاقه او را به شنیدن ادامه داستان کاهش می‌دهد و در نهایت همه مشکلات موجود در قصه باید حل شوند و داستان پایانی خوش داشته باشد..


در ادامه با مزیت های قصه و قصه گویی برای کودکان می پردازیم.

 



۱. پایه‌ریزی ارزش‌های درونی

کودکان در سراسر دنیا عاشق داستان هستند. آنها دوست دارند از شخصیت‌های موردعلاقه‌شان بشنوند و گاهی هم از آنها تقلید می‌کنند. با تعریف کردن داستان‌هایی با پیام‌های معنادار، بی‌تردید ارزش‌هایی مانند دانایی، روراستی، شجاعت و … در سن پایین در آنها ریشه می‌گیرند.

۲. نشان دادن ریشه‌ها و ویژگی‌های فرهنگی

با تعریف داستان‌های رایج برای کودکان یا خاطراتی از کودکی خودتان، بچه‌ها با آداب و سنت‌های گوناگون خانوادگی و اجتماعی آشنا می‌شوند. تعریف داستان‌هایی دربارهٔ افراد مختلف فامیل، آنها را با پیشینهٔ خانوادگی و نسب‌شان آشنا می‌کند.

۳. تقویت مهارت زبانی کودک

خواندن داستان با صدای بلند، کودک را با زبان، واژه‌ها و عبارت‌های جدید آشنا می‌کند. این روشی کارآمد برای آموزش کلمات تازه و چگونگی تلفظ عبارت‌هاست.

۴. تقویت‌ مهارت شنیداری کودک

بیشتر بچه‌ها نمی‌توانند برای مدت طولانی بر موضوعی خاص تمرکز کنند. همچنین معمولا به حرف زدن بیشتر از گوش دادن علاقه دارند. قصه‌گویی نه‌تنها توانایی تمرکز کودک را تقویت می‌کند بلکه آنها را مشتاق شنیدن و فهمیدن می‌کند.

۵. تقویت خلاقیت و خیال‌پردازی کودک

گوش دادن به داستان باعث می‌شود به‌جای تماشای تصاویر در ابزار‌های دیداری، شخصیت‌های داستان، مکان‌ها، جریان داستان و … را در خیالش مجسم کند. گوش دادن به داستان همچنین خلاقیت و خیال‌پردازی کودک را تقویت و او را نسبت به ایده‌ها و اندیشه‌های متنوع پذیراتر می‌کند.

۶. تقویت حافظهٔ کودک

با استفاده از برخی ترفندها، می‌توانید از قصه‌گویی برای تقویت حافظهٔ کودک‌تان بهره بگیرید. پس از قصه‌گویی، می‌توانید از کودک‌تان بخواهید قصه را با زبان خودش تعریف کند یا به نکته‌های خاص یا ویژگی‌های شخصیت‌ها اشاره کند. این کار هم حافظهٔ کودک را تقویت می‌کند و هم توانایی تمرکز او را افزایش می‌دهد.

۷. گسترش دید کودک

کودکان به‌سادگی امکان رویارویی با فرهنگ‌ها و شرایط اجتماعی کشورهای مختلف دنیا را ندارند. با قصه‌گویی برای کودکان، آنها را با مکان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون سراسر جهان آشنا می‌کنید. سعی کنید قصه‌های متنوعی از کشورها و فرهنگ‌های متفاوت برای کودکان بخوانید تا دید و درک آنها را گسترده‌تر کنید.

۸. کمک به یادگیری تحصیلی

قصه‌گویی، بنیانی برای یادگیری و آموزش رسمی است. کودکان بسیاری با تکرار و بدون درک موضوعی خاص، آن را فرا می‌گیرند. قصه‌گویی به‌شکل پیوسته و تکرارشونده، به کودک کمک می‌کند درک بهتری از آنچه می‌خواند یا می‌شنود پیدا کند و هم‌زمان لذت ببرد. گاهی وقت‌ها آموزش مفاهیم درسی به‌وسیلهٔ داستانی جذاب (برای مثال موضوع کسل‌کنندهٔ تاریخی که در قالب داستانی هیجان‌انگیز بیان می‌شود) فراگیری را ساده‌تر و کنجکاوی را تقویت می‌کند.

۹. تقویت مهارت‌های ارتباطی

گاهی کودکان با وجود اینکه لبریز از حس کنجکاوی هستند، برای پرسیدن تردید دارند! قصه‌گویی به کودک در فراگیری هنر طرح پرسش‌های درست، کمک می‌کند. همچنین به آنها نشان می‌دهد چطور مکالمه‌ کنند و اعتماد به نفس آنها را تقویت می‌کند. خواندن و شنیدن داستان به‌شکلی تکرارشونده، توانایی سخنوری کودکان را بهبود می‌بخشد.

۱۰. کمک به رویارویی با موقعیت‌های دشوار

بیشتر وقت‌ها موقعیت‌های دشوار، کودکان را گیج و سردرگم می‌کند. داستان‌هایی با موضوع آدم‌هایی که در موقعیت‌های دشوار قرار می‌گیرند، به کودک کمک می‌کند درک بهتری از چنین موقعیت‌هایی پیدا کند. بهتر است برای کودکان داستان‌هایی تعریف کنید که نشان می‌دهند رنج و سختی هم مانند شادی و خوشی، بخشی از زندگی هستند. داستان‌های مناسب به کودکان کمک می‌کنند با موقعیت‌های گوناگون و به‌طور کلی زندگی، بهتر روبه‌رو شوند.

 

تا كنون نظري ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در فارسی بلاگ ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.